Blikbrouwen

Uit BrouwWiki

Blikbrouwen is de meest eenvoudige methode om zelf bier te maken. Een groot deel van het brouwproces werd reeds voor jou gedaan en de focus ligt eigenlijk voornamelijk op het vergisten en bottelen van het bier. Er wordt soms wat neerbuigend gedaan over deze methode maar het is eigenlijk een fantastische manier om met brouwen te beginnen. Met relatief weinig middelen kan je toch al een eigen bier op tafel zetten. Bovendien kan je met kleine veranderingen van zo'n blik echt je eigen creatie maken. Hoewel je dus met zo'n blik technisch gezien niet aan het brouwen bent, kan je wel al veel leren over twee heel belangrijke zaken : de vergisting en het proper en ontsmet leren werken.

Een blik komt vaak met een (zeer) beknopte handleiding die er op neerkomt dat je de inhoud van dat blik, al dan niet met extra suiker, aan een bepaald volume water toevoegt, dit afkoelt tot de vergistingstemperatuur en het bekomen wort vergist in een gistvat. Daarna bottel je dit in flesjes, wordt het bier hergist in de fles en daarna kan je het drinken (al dan niet met mate(n)). Een bekende leverancier heeft er zelfs een online video over gemaakt.


Wat heb je nodig om zelf met zo'n bier aan de slag te gaan?

  • Een blik met gehopt moutconcentraat. Een paar bekende merken zijn Brewferm, Arsegan, Muntons en Mangrove Jack's.
  • Eventuele extra suiker die moet worden toegevoegd (zie recept van het blik)
  • Een zakje korrelgist. Dit kan standaard bij de kit zitten maar er zijn ook gisten die je apart kan kopen.
  • Een kookpot, voldoende groot om de bierkit in water te kunnen oplossen en de suiker er aan te kunnen toevoegen.
  • Een maatbeker van minstens een liter voor het afmeten van het brouwwater.
  • Een gistvat, hier kan je het beste een brouwemmer voor kopen. Deze is goedkoop en kan tegen een stootje. Door het kraantje kan je er later ook nog makkelijk mee bottelen.
  • Een lagerfles of dame jeanne van de juiste maat met de juiste silicone stop met gat, hoewel nooit aangeraden in de handleidingen is dit toch een belangrijke verbetering.
  • Een waterslot
  • Een hydrometer (met bijpassend maatglas) of een refractometer
  • Een hevel
  • Een reinigingsmiddel voor het verwijderen van vuil
  • Een ontsmettingsmiddel voor het ontsmetten van het materiaal
  • Een goede thermometer
  • Een bottelpijpje dat op de brouwemmer kan worden gemonteerd
  • Bierflesjes, de meest gebruikte maat is 33cl. In België heb je daarin twee vormen : het klassieke flesje zoals wordt gebruikt door oa. Leffe of het "steinie" flesje zoals Duvel gebruikt. Beide zijn perfect om te gebruiken maar je moet wel de stevigere versies ervan gebruiken die geschikt zijn voor hergisting op fles. Meestal zijn dit de flesjes die worden verkocht met statiegeld. Een alternatief (en dat maakt het volgende item onnodig) is het gebruik van beugelflesjes zoals deze van Barbar en Hopus. Die kan je hergebruiken met de beugel die erop zit. Dan hoef je geen kroonkurkapparaat te kopen. Je kan ook bottelen in champagne- of cavaflessen maar hou er rekening mee dat die een andere diameter kroonkurk hebben!
  • Een kroonkurkapparaat en bijhorende kroonkurken.

Voor je aan het winkelen slaat, bedenk dat veel van deze materialen ook later dienst zullen doen als je verder gaat met de hobby of van brouwmethode veranderd. Met dit in het achterhoofd is het soms beter om wat meer geld in iets te investeren en er later veel plezier mee te beleven. Je hebt ook niet alle materiaal tegelijk nodig maar het kan geen kwaad om goed voorbereid aan de brouwdag te beginnen en alles klaar en voorradig te hebben.


Eenmaal je alles hebt klaarstaan, ga je als volgt aan de slag :

  • Begin met het lezen van de handleiding die bij het blik komt. Lees vooral aandachtig hoeveel water en suiker je gaat nodig hebben. Weeg deze ook af en hou ze klaar voor gebruik.
  • Maak alle apparatuur die in contact zal komen met het bier/wort eerst en vooral goed schoon met het reinigingsmiddel en ontsmet het steeds met het ontsmettingsmiddel voor het in contact komt met bier. Lees voor beide producten goed de handleiding en respecteer de veiligheidsvoorschriften!
  • Zet de gistingsemmer gereinigd en ontsmet opzij met het deksel en waterslot erop. Hier kan nu geen vuil of infectie meer in.
  • Zet nu het pak of blik concentraat in een pannetje met water aan 40°C om het concentraat vloeibaarder te maken. Zo kan je het makkelijker bij het brouwwater gieten. Warm het blik of pak echter niet verder als die 40°C op om overdruk op het blik te vermijden!
  • Ondertussen zet je ook de kookpot op met een derde van de totale hoeveelheid water. Breng dit water aan de kook en voeg er de extra suiker (zie recept) aan toe. Zorg dat de suiker goed is opgelost (dit kan alleen door het aan het kokende water toe te voegen). Eenmaal opgelost mag je het vuur onder de kookpot uitzetten. Voeg er nu ook meteen het bierconcentraat aan toe en roer tot het goed is opgelost.
  • Giet de bekomen vloeistof (wat we voortaan wort zullen noemen) voorzichtig in de gistingsemmer. Vermijd om te kletteren met de hete vloeistof omdat dit kan zorgen voor oxidatie. Giet er daarna meteen de rest van het brouwwater bij. Probeer om dit water zo koud mogelijk toe te voegen zodat het wort begint af te koelen. Zet het deksel opnieuw op het gistvat en dek het gaatje voor het waterslot af met wat folie zodat er niks in kan. Zet het waterslot er nog niet op. Neem nu een staal voor de hydrometer door 150 ml van het wort in de maatbeker hiervoor te plaatsen. Noteer deze densiteit heel goed! (je kan het staaltje via het kraantje nemen maar ontsmet het daarna weer goed.
  • Hou nu de temperatuur van het wort goed in de gaten en eenmaal het minder als 25°C heeft ga je de gist toevoegen.
  • Afhankelijk of het korrelgist of vloeibare gist is, voeg je het op een bepaalde manier toe. De juiste methodes kan je op de betreffende wikipagina's vinden of je kan ook de handleiding van de fabrikant erbij nemen. Wat in alle gevallen wel héél belangrijk is, is dat de gist op kamertemperatuur wordt gebracht voor je hem toevoegd. Hiervoor kan je hem voor het brouwen gewoon een paar uur op het aanrecht in de keuken plaatsen. Ga hem niet verwarmen aan de radiator ofzo, gist kan niet tegen te hoge temperaturen, over het algemeen sterft gist af vanaf +/- 35°C.
  • Eenmaal de gist bij het wort is gevoegd, zet je het deksel goed vast op de emmer en plaats je het waterslot. Na een paar uur (dit kan wel tot 12 uur duren afhankelijk van de gist) ga je het waterslot horen bubbelen, dit is het koolzuur dat door de gist wordt gevormd. Je wort is nu bier aan het worden en voor elk grammetje CO2 dat door het waterslot komt wordt er ook een grammetje alcohol gemaakt.
  • De hevigste vergisting loopt maar een paar dagen en dan wordt de activiteit in het waterslot een stuk minder. De gist zal nu beginnen uitzakken naar de bodem van het gistvat en daar een dikke koek vormen. Dit is volkomen normaal.
  • Eenmaal de activiteit helemaal is stilgevallen gaan we het bier overhevelen naar een lagerfles. We doen dit om het bier verder te kunnen laten gisten zonder dat het op de gistkoek moet blijven staan wat slechte geurtjes en smaken aan je bier zou kunnen geven. Belangrijk bij de keuze van de lagerfles is dat deze exact de maat van het volume bier moet zijn. 10 liter bier doe je in een mandfles van 10 liter. We proberen om zo weinig mogelijk ruimte boven het gistende bier te hebben.
  • Ontsmet voor je eraan begint wel héél goed de lagerfles en de hevel die je zal gebruiken. Het jonge bier is vatbaar voor infectie dus we moeten hier heel voorzichtig in zijn!
  • Hoe hevel je over? Zet je gistvat een paar uur op voorhand een beetje scheef door vb. een luciferdoosje onder het vat aan een kant te steken. Ondertussen reinig en ontsmet je je hevel en de lagerfles, let er goed op dat deze aan alle kanten goed proper én ontsmet is. Steek deze nu in het diepste gedeelte van het gistvat tot net boven de gistkoek. Breng de hevel aan de gang en vang de eerste 150 ml op in de maatbeker voor de hydrometer (als je een refractometer hebt is een druppel al meer als genoeg). Zet dit opzij en laat de rest van het bier heel rustig in de lagerfles lopen, leg de slang goed op de bodem en zorg ervoor dat er zo weinig mogelijk lucht aan het bier kan. Vul de lagerfles tot +/- 10 cm van de bovenkant. We moeten nog een klein beetje ruimte laten namelijk mocht het bier weer opnieuw gaan gisten (wat wel vaker gebeurd).
  • Eenmaal het bier overgeheveld voeg je er nog een klontje suiker aan toe (eentje maar). Waarom? wel het bier gaat dit klontje vergisten en daardoor koolzuur gaan vormen dat de eventuele lucht die in de lagerfles aanwezig zou kunnen zijn verdrijft. Dit is een optionele stap maar kost weinig moeite. Het klontje hoef je niet te ontsmetten. Nu zet je de silicone stop met het waterslot (dat van je gistvat kan je hergebruiken, wel eerst opnieuw ontsmetten) op de lagerfles en na een dag zet je deze koud weg. Zo is het suikerklontje volledig vergist en kan je beginnen lageren. Een koelkast hoeft niet (als het kan is het wel meegenomen), een koud plekje in huis volstaat. Het belangrijkste is vooral dat de temperatuur constant is.
  • In de komende dagen (kan een paar weken duren) zal je zien dat je bier helderder aan het worden is en er op de bodem opnieuw een laagje wordt gevormd. Dit is volledig normaal, de gist heeft zijn werk gedaan en zakt naar de bodem. Na twee weken is het tijd om te gaan bottelen.
  • Om te bottelen gaan we onze gistemmer terug boven halen. Ontsmet hem eerst en vooral heel grondig en vergeet hierbij ook niet de nodige aandacht aan het kraantje en bottelpijpje te besteden. Ook de hevel halen we weer boven en ontsmetten we. Zorg er ook voor dat het kraantje goed vast zit én dicht is.
  • Eenmaal alles klaar, dan beginnen we voorzichtig het bier over te hevelen naar het bottelvat (zijnde het vroegere gistvat). Hou een kleine hoeveelheid om de densiteit te meten met je hydrometer (zoals toen we overhevelden van het gistvat naar de lagerfles) en meet de densiteit (met de refractometer kan natuurlijk ook).
  • Om koolzuur op de flesjes te krijgen (we hebben niet graag een plat bier) moeten we nog suiker toevoegen zodat het bier in de flesjes gaat hergisten. Deze hoeveelheid bottelsuiker luistert heel nauw. We berekenen de hoeveelheid in gram per liter. De meest gangbare hoeveelheid is 8 gram per liter, dit wil zeggen dat we voor elke liter bier dat we in de bottelemmer hebben, we 8 grarm suiker moeten toevoegen. Bij 10 liter is dat dan bijvoorbeeld 80g suiker. We lossen deze suiker op in 3x zijn gewicht aan water en brengen het kort aan de kook. Dit zorgt voor een goede oplossing van de suiker en vermijdt dat de suiker gewoon naar de bodem van het gistvat zou zakken bij het bottelen.
  • Hevel nu het bier over naar het gistvat (dat nu dienst doet als bottelvat) en voeg daar de bottelsuiker aan toe (kan geen kwaad dat die nog heet is, het is maar een klein volume en dat koelt meteen af). Roer de bottelsuiker voorzichtig onder het bier en maak je bottelpijpje vast aan het kraantje. Open het kraantje en nu kan je flesje per flesje voorzichtig vullen met het bottelpijpje (gewoon in het flesje steken tot tegen de bodem, het flesje vol laten lopen tot aan de rand en dan het bottelpijpje eruit halen).
  • Eenmaal al het bier op flesjes zit, kan je er de kroonkurken (of beugels) op plaatsen. Daarna zet je de flesjes ergens warm weg. Gewoon in de living of keuken is goed, probeer gewoon dat ze ergens staan waar het warmer als 20°C is.
  • Nu volgt het allermoeilijkste gedeelte van allemaal : twee weken wachten tot het bier hergist op fles is. Maar eenmaal die twee weken voorbij kan je je eigen bier koud zetten en genieten van een zelf bereid bier.

Wat kan er nu allemaal misgaan? Niet zo heel veel eigenlijk, als je je aan alle stappen hebt gehouden en proper hebt gewerkt komt het wel goed met je bier. Maar er zijn toch een paar dingen die steeds blijven terugkomen in de vragen die beginners op het forum stellen :

  • Het bier zit nu al uren in de gistemmer maar er gebeurt niets met het waterslot : dit wil niet zeggen dat het bier niet aan het gisten is, maar eerder dat er ergens een lekje zit in het deksel of aan het waterslot. Geen paniek, dit kan geen kwaad. We kunnen dit op een eenvoudige manier nakijken : druk voorzichtig op het deksel tot je het water in het waterslot ziet omhoog gaan. Hou het deksel dan ingedrukt. Als het volume weer zakt, kan er ergens lucht weg en heb je een lekje aan het deksel. Kijk eerst na of het deksel en het waterslot goed vast zitten. Daarna kan je eventueel met tape of vershoudfolie het deksel proberen luchtdicht te maken. Lukt het echt niet, dan hoef je niet te panikeren en kan de vergisting gewoon verder gaan. Er werd (en wordt op bepaalde plekken) vroeger aan open vergisting gedaan (dus zonder deksel) zonder veel problemen dus het kleine lekje dat je in je deksel hebt kan geen kwaad, de gist vormt koolzuur en deze zorgt voor bescherming van het wort tegen lucht en infecties.
  • Hoewel het aangeraden is om het deksel op het vat te laten tot het einde van de hoofdgisting heb je het toch open gedaan (uit nieuwsgierigheid of ongeduld, been there...) en wat je zag heeft je schrik aangejaagd : een schuimende lichtbruine massa met donkere harsachtige slierten erin. Geen paniek, dit is volkomen normaal, het is het krausen oftewel de actieve gist die een dikke schuimlaag maakt op het wort. Gewoon het deksel er terug opdoen en dicht laten, alles gaat zoals het hoort. De harsachtige slierten zijn trouwens afkomstig van de hop en ook volledig normaal.
  • Je hebt het deksel willen open doen en er is wat water van het waterslot in het bier terecht gekomen : dit is een foutje dat zelfs ervaren brouwers nog voor hebben. Het is sowieso iets dat je moet vermijden, als je het deksel open doet haal er dan eerst het waterslot af. Maar als het gebeurt kan het meestal geen kwaad, dat water zat ook goed afgesloten in een waterslot waar continue koolzuur doorheen ging. Bovendien is de hoeveelheid water die naar je bier is teruggelopen heel klein.
  • Je hebt de densiteit gemeten na de hoofdgisting of na het lageren en deze was heel hoog : hier moet je onderscheid maken tussen het meten met een hydrometer en met een refractometer. Bij de laatste meet je niet de densiteit maar de lichtbreking van de vloeistof. En omdat een suikerige oplossing een andere brekingsindex heeft als een vloeistof met alcohol, krijg je een vertekend beeld. Er bestaan omrekentools hiervoor die je gratis op het internet vindt. Een handige app voor je smartphone is de Brewking Brouwtools app voor android. Hier kan je je begindensiteit en gemeten densiteit ingeven en de app berekent dan de werkelijke densiteit van je wort. Als je je densiteit hebt gemeten met een hydrometer en deze is ook nog te hoog, dan is eerst en vooral geduld een schone deugd. Het bier is gewoon nog niet helemaal uitgegist en heeft nog wat tijd nodig. Bovendien zijn de waarden die het recept aangeeft niet noodzakelijk nauwkeurig en kan je bier wat hoger of lager eindigen. Als de densiteit tussen de hoofdgisting en het bottelen niet veel meer is gezakt, dan is het bier uitgegist. Je kan het dan bottelen.
  • Je hebt overgeheveld naar een lagerfles en het bier is weer beginnen gisten. Ook dit is niet abnormaal maar eerder het gevolg van het feit dat door het overhevelen ofwel koolzuur aan het vrijkomen is (als je met een flesje frisdrank schudt gebeurt dit ook) of dat er door de overheveling wat zuurstof in de fles is geraakt en de gist opnieuw wat is gaan werken. Geen paniek, dit stopt meestal na een dag of twee.

Als je nog vragen hebt, of graag wat meer uitleg over het blikbrouwen, dan nodig ik je uit om een kijkje te komen nemen op het Vlaams Hobbybrouw Forum. We hebben een afzonderlijk onderdeel voor het blikbrouwen waar je met al je vragen terecht kan. Registreren is gratis en niet moeilijk. Het geeft je toegang tot een hele community met enthousiaste en sympatieke hobbybrouwers.

Voetnoot bij deze pagina : een aantal van de links in deze pagina verwijzen naar de website van een paar leveranciers van brouwmateriaal. BrouwWiki heeft geen enkele band met deze leveranciers maar aangezien zij het makkelijkst bereikbaar zijn en zowat alle benodigdheden verkopen, verwijzen de links naar hen. Doorgaans is de kwaliteit er ook beter en heb je er een goede service. Er zijn echter nog leveranciers en ook via andere bronnen kan je goed materiaal kopen. Ga maar eens naar die bekende Zweedse meubelleverancier, die heeft heel veel zaken die je kan gebruiken aan heel lage prijzen. Ook uit China kan je veel materiaal laten komen. Let hier wel op de langere levertijden en ga na of de kwaliteit ook degelik is.